بیانیه VAMDAM در خصوص آموزش غیر تخصصی ارزشگذاری معادن توسط نهادهای دولتی و شبه دولتی
(هزار علم ندانسته و هزار راه نرفته)
در دنیای معدن و اکتشافات معدنی، گزارشدهی دقیق و قابل اعتماد از منابع و ذخایر معدنی اهمیت حیاتی دارد؛ چرا که این اطلاعات مبنای تصمیمگیریهای اقتصادی، سرمایهگذاری، و توسعه پروژههای معدنی است. در این میان، دستورالعمل JORC، مخفف (Joint Ore Reserves Committee) یکی از معتبرترین و پرکاربردترین استانداردهای بینالمللی برای گزارشدهی منابع و ذخایر معدنی بهشمار میرود. این دستورالعمل نخستین بار در استرالیا تدوین شده و امروزه در بازارهای سرمایهای مانند بورس استرالیا (ASX) و بسیاری از کشورهای دیگر بهعنوان یک چارچوب و استاندارد گزارشدهی الزامی پذیرفته شده است.
با این حال، نکته مهمی که باید درک شود این است که JORC یک روش تخمین و ارزیابی نمی باشد. این دستورالعمل صرفاً چارچوبی برای طبقهبندی، تعریف و گزارش دهی منابع و ذخایر معدنی است و روشهای ریاضی یا زمینشناسی خاصی برای تخمین حجم یا عیار ماده معدنی ارائه نمیدهد. در واقع، JORC بر این اصل استوار است که CP ها یا متخصصان واجد صلاحیت (Competent Persons) بر اساس دادههای معتبر و روشهای علمی پذیرفتهشده، منابع و ذخایر را تخمین زده و سپس آنها را در قالب دستهبندیهایی مانند منبع استنباطشده، منبع احتمالی، ذخیره قطعی و... گزارش کنند. نقشJORC نه بهعنوان یک روش فنی تخمین، بلکه بهعنوان یک نظام گزارشدهی شفاف، قابلاتکا و قابل مقایسه میان پروژههای معدنی تعریف میشود. این استاندارد تضمین میکند که اطلاعات فنی با سطح مناسبی از شفافیت، دقت، و قابلیت پیگیری ارائه شده و برای سرمایهگذاران، شرکتها و نهادهای نظارتی قابل درک باشد. روشهای تخمین مانند کریجینگ، روش بلوکی، شبیهسازی زمینآماری و ... باید مستقل از JORC و بر اساس تحلیل دادههای زمینشناسی، ژئوشیمیایی، ژئوفیزیکی و حفاری انجام شوند؛ اما نتیجه آنها تنها زمانی قابلیت ارائه در بازار سرمایه را دارد که مطابق با اصول و الزامات JORC گزارش شده باشد.
اخیراً دورهای تحت عنوان "راهنمای ارائه گزارش نتایج اکتشافات معدنی و تخمین منابع و ذخایر معدنی به روش JORC " از سوی یکی از نهادهای فعال در حوزه معدن معرفی شده است که از جهات مختلف قابل نقد و تأمل است. نخستین و شاید مهمترین ایراد به کار رفته در عنوان این دوره، استفاده نادرست از واژه «روش» در کنار نام JORC است.JORC نه یک روش تخمین ذخیره یا آنالیز عددی، بلکه یک چارچوب استاندارد گزارشدهی نتایج فنی و اقتصادی در پروژههای معدنی است. این کد در حقیقت مجموعهای از دستورالعملها برای شفافسازی، مستندسازی و قابلیت اعتماد گزارشهاست، نه دستورالعملی برای چگونگی انجام محاسبات یا مدلسازی زمینشناسی... نکته دوم به صلاحیت نهاد برگزارکننده مربوط میشود که بهعنوان یک نهاد مقرراتگذار داخلی، بیشتر در حوزه تدوین ضوابط ملی، صدور پروانه اشتغال، و ارتقاء پایه مهندسان فعالیت دارد. در مقابل، کد JORC یک استاندارد بینالمللی است که ذیل ساختار CRIRSCO تعریف میشود و آموزش آن صرفاً توسط افراد دارای عنوانCompetent Person و مؤسسات تخصصی ارزشگذاری داراییهای معدنی یا نهادهای معتبر بینالمللی انجام میشود. بر این اساس، جای پرسش جدی وجود دارد که چه ضرورتی دارد چنین دورهای از سوی نهادی برگزار شود که نه مسئولیت مستقیم در ارزشگذاری دارد و نه ارتباط رسمی با نهادهای بینالمللی تدوینکننده این استاندارد و از طرفی به خاطر جایگاه دولتی نمیتواند متولی بحث ارزشگذاری که از وظایف ذاتی NGO های واقعی و به معنی کامل غیر دولتی یا وابسته و شبیه به آن میباشد تلقی گردد.
در مجموع، گرچه برگزاری دورههایی با هدف ارتقای دانش فنی مهندسان معدن اقدامی قابل دفاع است، اما محتوای بینالمللی و حساس مانند JORC مستلزم دقت در طراحی، عنوانگذاری، انتخاب مدرس و تعیین نهاد برگزارکننده است. اجرای چنین دورههایی بدون هماهنگی با نهادهای تخصصی و بدون رعایت استانداردهای جهانی، میتواند بیش از آنکه موجب ارتقاء تخصص مهندسان شود، به اشاعه برداشتهای نادرست و تضعیف درک حرفهای از چارچوبهای معتبر بینالمللی منجر گردد.
